Er zijn en aantal veelgebruikte woorden in het bahasa Indonesia die mij bij het aanhoren een hartverzakking kunnen bezorgen. Deze woorden zijn:
* belum = nog niet
* nanti = straks
* tunggu = wacht!
* kapan-kapan = wanneer dan ook
* sebentar = even
* insya’allah = als God het wil. 
Die hartproblemen zijn lichtelijk overdreven. We hebben hier met een cultuur­verschijnsel te maken, kan je daar niet tegen, moet je vertrekken. 

Indonesia is fameus om zijn “jam karet” of rubberen tijd. Men is hier zeer flexibel met zijn afspraken. Iedereen die wat is of verbeeldt dat hij wat is draagt wel een horloge. Het gebruik van GSM’etjes is wijdverbreid, meer voor de status dan om ze te gebruiken. Het horloge staat vaak stil of wijst een onbegrijpelijke tijd aan van een vreemd, ver land. De mobiele telefoons worden als er geen gezelschap is uitgezet, want in je eentje praten is voor de gekken. Onder de mensheid rinkelen ze vaak en in elke toonaard. De vraag waarom nam je laatst niet op wordt beantwoord met mijn batterij was leeg of  ik was buiten de stad. In Indonesia betaalt ook de ontvanger van een GSM-gesprek zogenaamde air-time mee. Het gebruik van deze telefoontjes is niet goedkoop te noemen, in ieder geval veel duurder dan in het Westen.

Wat mij tot op heden nog niet duidelijk is zijn de tijdsaanduidingen voor dagdelen in Indonesia. Het komt mij voor dat de Indonesiërs er zelf ook weinig van begrijpen. In het Westen is het vrij duidelijk wat bepaalde benamingen zoals ochtend, middag, avond en nacht inhouden.In Indonesia ister pagi voor de ochtend, siang voor de voormiddag, sore voor de  namiddag (dat ook wel eens petang genoemd wordt) en malam voor de avond en nacht. Pagi is volgens mijn begrip de tijd voordat de zon opkomt, als het zonnetje schijnt is het siang, neemt deze in warmte af is het sore en eenmaal ondergegaan wordt hari malam.

In Jakarta heeft men de gewoonte van het Westen overgenomen om het dagdeel voor 12 uur pagi te noemen, echter als de TV sluit om 24.00-01.00 uur ’s nachts heeft men het ook over selamat pagi. Ik krijg vaak het verwijt van m’n oude tuinman dat ik altijd siang opsta. Nou ik vind persoonlijk half zes ’s morgens nog bijna nacht. In het algemeen gaat men in Indonesia om een uur of tien ’s ochtends selamat siang zeggen en om een uur of drie ’s middags wordt het sore. Ik hoor ook nog wel eens om 19.00-20.00 uur ’s avonds selamat sore. Al met al volkomen onduidelijk en nog erger wordt het als deze termen in afspraken worden gebruikt. Dus ik zie je morgen omstreeks siang, plus de gewoonte dat een Indonesiër altijd een uur te laat is, dat moet ingecalculeerd worden.

Op tijd komen is niet beleefd, de ontvanger zou eens nog niet klaar zijn om te ontvangen. Men moet zich niet verbazen als de persoon in kwestie om negen uur’s avonds eens komt opdagen. Terwijl het toch gewoonte is om hier om een uur of acht  in de avond te zeggen: ik stap maar eens op ”sudah malam”, het is al avond. En wat te denken van iemand die belooft ongeveer siang-sore te komen. 

Tijd is in Indonesia absoluut geen geld, alles gaat traag en moet er constant gevraagd worden of het niet wat sneller kan. Waarop steevast kort geantwoord wordt met panas (heet) of capek (moe) en soms met nantuk (slaperig). Met de tijd rekenen is onbegonnen werk, omdat de Indonesiërs het rustig aan doen. Ook openbaar vervoer  rijdt niet volgens dienstregelingen, hoewel die er wel zijn, maar nauwelijks iets betekenen . Vliegen idem dito. Echter gezegd moet worden dat mijn ervaringen met de nationale luchtvaartmaatschappij Garuda de laatste jaren zeer goed zijn.